ترمزگیری یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی است که هر دوچرخه‌سوار باید یاد بگیرد. خیلی‌ها تصور می‌کنند برای متوقف کردن دوچرخه کافی است اهرم ترمز را فشار دهند، اما نحوه ترمز گرفتن، میزان فشار روی هر ترمز و وضعیت بدن تأثیر زیادی روی مسافت توقف و کنترل دوچرخه دارد. ترمزگیری نادرست، به‌خصوص در سرعت بالا، مسیر خیس یا سرازیری، می‌تواند باعث قفل شدن چرخ، لغزش لاستیک یا حتی پرتاب شدن دوچرخه‌سوار شود. در مقابل، وقتی تکنیک درست را یاد بگیرید، می‌توانید در شرایط مختلف با کنترل بیشتری سرعت خود را کاهش دهید و در زمان مناسب متوقف شوید.

آیا ترمز جلو مهم‌تر است یا ترمز عقب؟

هر دو ترمز نقش مهمی دارند، اما از نظر توانایی ایجاد نیروی توقف، ترمز جلو معمولاً سهم بیشتری در توقف دوچرخه دارد.
وقتی ترمز می‌گیرید، وزن دوچرخه‌سوار به سمت قسمت جلویی دوچرخه منتقل می‌شود. در نتیجه، چسبندگی چرخ جلو افزایش پیدا می‌کند و چرخ عقب سبک‌تر می‌شود.
به همین دلیل، استفاده از ترمز جلو به‌تنهایی یا فشار ناگهانی و شدید روی آن می‌تواند خطرناک باشد؛ اما ترس بیش از حد از ترمز جلو نیز اشتباه است. تکنیک صحیح این است که از هر دو ترمز به شکل کنترل‌شده استفاده کنید.

روش صحیح ترمزگیری با دوچرخه

۱. قبل از ترمزگیری بدن خود را آماده کنید
قبل از فشار دادن اهرم‌های ترمز، وضعیت بدن اهمیت زیادی دارد.
هنگام کاهش سرعت:
•    آرنج‌ها را کمی خم نگه دارید.
•    زانوها را قفل نکنید.
•    وزن بدن را به شکل کنترل‌شده به سمت عقب منتقل کنید.
•    نگاهتان را به مسیر و فضای پیش رو نگه دارید.
•    فرمان را محکم اما بدون فشار بیش از حد بگیرید.
در ترمزگیری شدید، عقب بردن کنترل‌شده لگن کمک می‌کند فشار اضافی از روی قسمت جلویی دوچرخه کم شود.

 

۲. هر دو ترمز را هم‌زمان و تدریجی بگیرید
یکی از رایج‌ترین اشتباهات، کشیدن ناگهانی اهرم ترمز است.
بهتر است فشار روی ترمزها را تدریجی افزایش دهید. ابتدا ترمز را درگیر کنید و سپس، در صورت نیاز، فشار را بیشتر کنید.
ترمزگیری تدریجی باعث می‌شود بهتر بتوانید واکنش دوچرخه و میزان چسبندگی لاستیک‌ها را کنترل کنید.

۳. ترمز جلو را نادیده نگیرید
بعضی دوچرخه‌سواران تازه‌کار به دلیل ترس از بلند شدن چرخ عقب، تقریباً فقط از ترمز عقب استفاده می‌کنند. این کار معمولاً باعث افزایش مسافت توقف می‌شود.
ترمز جلو می‌تواند بخش قابل توجهی از نیروی توقف را ایجاد کند، اما باید با فشار کنترل‌شده و همراه با انتقال مناسب وزن بدن استفاده شود.
اگر نیاز به توقف سریع دارید، به جای کشیدن ناگهانی ترمز جلو، فشار آن را به‌صورت پیوسته افزایش دهید.

اگر چرخ عقب قفل شد چه کنیم؟

وقتی فشار ترمز عقب بیش از میزان چسبندگی لاستیک باشد، چرخ عقب ممکن است قفل شود و روی سطح حرکت کند.
اگر احساس کردید چرخ عقب در حال سر خوردن است:
1.    فشار ترمز عقب را کمی کاهش دهید.
2.    فرمان را تا حد امکان مستقیم نگه دارید.
3.    از حرکات ناگهانی بدن یا فرمان دادن شدید خودداری کنید.
4.    پس از برقراری دوباره چسبندگی، ترمز را به شکل کنترل‌شده استفاده کنید.
قفل شدن چرخ عقب همیشه به معنی از دست رفتن کامل کنترل نیست، اما اگر چرخ عقب در هنگام قفل بودن به طرفین منحرف شود، احتمال از دست رفتن تعادل افزایش پیدا می‌کند.

هنگام ترمزگیری شدید چه کاری انجام دهیم؟

در مواقع اضطراری، هدف فقط توقف سریع نیست؛ حفظ کنترل دوچرخه نیز اهمیت دارد.
برای توقف اضطراری:
•    فرمان را تا حد امکان صاف نگه دارید.
•    بدن را کمی به سمت عقب ببرید.
•    آرنج و زانو را کمی خم کنید.
•    هر دو ترمز را به شکل کنترل‌شده درگیر کنید.
•    به جای نگاه کردن به چرخ جلو، به فضای امن پیش رو نگاه کنید.
•    اگر امکان دارد، قبل از رسیدن به مانع سرعت را کاهش دهید.
اگر سطح مسیر لغزنده است، فشار ناگهانی روی ترمزها می‌تواند احتمال سر خوردن را بیشتر کند؛ بنابراین شدت ترمزگیری باید متناسب با شرایط مسیر باشد.

تکنیک ترمزگیری در سرازیری

در سرازیری، سرعت می‌تواند خیلی سریع افزایش پیدا کند. به همین دلیل بهتر است قبل از اینکه سرعت بیش از حد زیاد شود، آن را کنترل کنید.
یکی از اشتباهات رایج این است که دوچرخه‌سوار در تمام طول سرازیری اهرم ترمز را با فشار ثابت نگه می‌دارد. این کار می‌تواند باعث افزایش حرارت سیستم ترمز و کاهش عملکرد آن شود؛ به‌خصوص در سرازیری‌های طولانی.
بهتر است:
•    سرعت را از ابتدای سرازیری کنترل کنید.
•    از هر دو ترمز استفاده کنید.
•    قبل از پیچ‌ها سرعت را کاهش دهید.
•    در داخل پیچ، از ترمزگیری شدید خودداری کنید.
•    بدن را در وضعیت متعادل نگه دارید.
•    فاصله ایمن با دوچرخه یا وسیله نقلیه جلویی را حفظ کنید.

 

ترمزگیری در پیچ

تا حد امکان بهتر است بخش اصلی کاهش سرعت قبل از ورود به پیچ انجام شود.
وقتی با سرعت بالا وارد پیچ می‌شوید و هم‌زمان ترمز شدیدی می‌گیرید، فشار بیشتری به لاستیک‌ها وارد می‌شود و احتمال از دست رفتن چسبندگی افزایش پیدا می‌کند.
بنابراین ترتیب مناسب معمولاً این است:
کاهش سرعت ← ورود کنترل‌شده به پیچ ← حفظ تعادل ← خروج از پیچ
البته در شرایط اضطراری ممکن است مجبور شوید داخل پیچ نیز ترمز بگیرید. در چنین شرایطی از حرکات ناگهانی و ترمزگیری شدید پرهیز کنید.

ترمزگیری روی سطح خیس

در مسیر خیس، چسبندگی لاستیک با سطح کاهش پیدا می‌کند و فاصله توقف ممکن است بیشتر شود.
در این شرایط:
•    زودتر ترمزگیری را شروع کنید.
•    فشار ترمز را تدریجی افزایش دهید.
•    از قفل شدن چرخ‌ها جلوگیری کنید.
•    روی خطوط رنگی خیابان، فلز و سطوح بسیار لغزنده با احتیاط بیشتری ترمز بگیرید.
•    فاصله بیشتری با خودروها و دوچرخه‌های دیگر داشته باشید.
همچنین عملکرد بعضی سیستم‌های ترمز، به‌خصوص ترمزهای طوقه‌ای، در شرایط خیس می‌تواند با حالت خشک متفاوت باشد.

ترمزگیری در مسیر خاکی و آفرود

در دوچرخه‌های کوهستان، شرایط کمی متفاوت است. سطح خاک، سنگ، شن و ریشه درختان چسبندگی یکسانی ندارند.
در مسیرهای خاکی بهتر است فشار ترمز را با دقت بیشتری تنظیم کنید و از قفل شدن طولانی چرخ‌ها جلوگیری کنید.
در مسیرهای بسیار شیب‌دار نیز انتقال وزن بدن به سمت عقب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ البته باید همچنان کنترل فرمان و مسیر حرکت حفظ شود.

 

تفاوت ترمزگیری با ترمز دیسکی و لنتی

اصول کلی ترمزگیری در هر دو سیستم مشابه است، اما عملکرد آن‌ها یکسان نیست.
ترمز دیسکی معمولاً قدرت توقف و کنترل مناسبی در شرایط مختلف ارائه می‌دهد و در بسیاری از دوچرخه‌های جدید استفاده می‌شود.
ترمز لنتی نیز در بسیاری از دوچرخه‌ها عملکرد خوبی دارد، اما شرایط سطح طوقه، خیس بودن آن و وضعیت لنت می‌تواند روی عملکرد ترمز تأثیر بگذارد.
در هر دو سیستم، سالم بودن لنت، تنظیم صحیح ترمز و وضعیت مناسب کابل یا سیستم هیدرولیک اهمیت زیادی دارد.

اشتباهات رایج هنگام ترمزگیری

چند اشتباه می‌تواند عملکرد ترمزگیری را به شکل قابل توجهی کاهش دهد:
فقط استفاده از ترمز عقب
این کار ممکن است باعث طولانی‌تر شدن مسافت توقف شود.
کشیدن ناگهانی ترمز جلو
فشار شدید و ناگهانی می‌تواند تعادل دوچرخه را به هم بزند.
ترمزگیری شدید در وسط پیچ
بهتر است سرعت اصلی قبل از ورود به پیچ کم شود.
نگاه کردن به مانع
در شرایط اضطراری، نگاه کردن مستقیم به مانع می‌تواند تمرکز را از مسیر امن منحرف کند. تا حد امکان مسیر فرار و فضای امن را ببینید.
بی‌توجهی به وضعیت ترمزها
لنت فرسوده، دیسک آلوده، کابل نامناسب یا سیستم هیدرولیک دارای مشکل می‌تواند عملکرد ترمز را کاهش دهد.

یک تمرین ساده برای یادگیری ترمزگیری

برای یادگیری بهتر، به یک فضای باز و امن و ترجیحاً خلوت بروید.
ابتدا با سرعت کم حرکت کنید و چند بار فقط کاهش سرعت نرم را تمرین کنید. سپس با سرعت کمی بیشتر، استفاده هم‌زمان از ترمزهای جلو و عقب را تمرین کنید.
هدف این تمرین پیدا کردن نقطه‌ای است که در آن بتوانید بدون قفل شدن چرخ‌ها و بدون از دست دادن تعادل، بیشترین کاهش سرعت را ایجاد کنید.
پس از تسلط در سرعت پایین، می‌توانید تمرین را به‌تدریج دشوارتر کنید.

جمع‌بندی

ترمزگیری صحیح فقط به فشار دادن اهرم ترمز محدود نمی‌شود. وضعیت بدن، انتقال وزن، استفاده هم‌زمان و کنترل‌شده از ترمزها، شرایط سطح مسیر و زمان شروع ترمزگیری همگی روی نتیجه تأثیر دارند.
مهم‌ترین نکته این است که برای توقف سریع، منتظر لحظه آخر نمانید. مسیر را زودتر ببینید، سرعت را متناسب با شرایط انتخاب کنید و هنگام نیاز، فشار ترمز را به‌صورت کنترل‌شده افزایش دهید.
با کمی تمرین در محیط امن، می‌توانید کنترل بسیار بهتری روی دوچرخه داشته باشید و در شرایط مختلف، از سرازیری و پیچ گرفته تا مسیر خیس و توقف اضطراری، با اطمینان بیشتری ترمز بگیرید.